BOR symbol B (z łac. borum)

    Pierwiastek chemiczny w układzie okresowym położony w grupie III, rozpoczynający grupę główną borowców.
    Rodzimy boraks Na₂B₄O₇, pochodzący z jezior w Tybecie, był znany i ceniony w średniowieczu. W 1808 roku francuscy chemicy J. L. Gay-Lussac i L. J. Thenard posługując się otrzymanym przez siebie metalicznym potasem otrzymali wolny bor stapiając potas z tlenkiem B₂O₃ w rurze miedzianej. Prawie jednocześnie H. Davy otrzymał bor elektrolitycznie.
    Bor jest niemetalem, krystaliczną substancją o szaroczarnej barwie, bardzo twardą. Znany jest również tzw. bor bezpostaciowy. Temperatura topnienia: ok. 2300° C, temperatura wrzenia: ok. 2550° C, gęstość: 2,34 g/cm³ dla boru krystalicznego i 1,73 g/cm³ dla boru bezpostaciowego. Bor jest półprzewodnikiem - słabo przewodzi prąd elektryczny, wraz ze wzrostem temperatury zwiększa się jego przewodność (odwrotnie niż dla metali). Naturalny pierwiastek jest mieszaniną dwóch izotopów trwałych: ¹⁰B i ¹¹B, silnie pochłania neutrony.
    W przyrodzie występuje w postaci wielu minerałów, z których najważniejszymi są: sassolin H₃BO₃, boraks Na₂B₄O₇ · 10H₂O, boronatrokalcyt NaCaB₅O₉ · 8H₂O, hydroboracyt (Mg, Ca) B₆O₁₁ · H₂O.
    Krystaliczny bor jest mało aktywny chemicznie, nierozpuszczalny w kwasach i zasadach. Pierwiastek ten jest bardziej podobny do krzemu niż do - leżącego pod nim w układzie okresowym - glinu. W związkach występuje w stopniu utlenienia +3. Z wodorem tworzy borowodory. Na powietrzu w temperaturze 700° Celsjusza spala się, przy czym powstaje trójtlenek B₂O₃ - bezbarwna, bezpostaciowa masa reagująca z wodą z utworzeniem kwasu borowego H₃BO₃.
    Bor bezpostaciowy otrzymuje się przez redukcję magnezem trójtlenku B₂O₃ uzyskanego z naturalnych boranów przez rozkład kwasem siarkowym i odparowanie wody.
    Bor krystaliczny otrzymuje się przez rozkład trójchlorku BCl₃ na rozżarzonym drucie wolframowym. Niewielkie ilości boru (od tysięcznych do dziesiątych części procenta) dodane do stali zwiększają jej twardość. W celu zwiększenia twardości stali i jej odporności na korozję stosuje się niekiedy borowanie - powierzchniowe nasycanie borem na głębokość 0,1-0,5 mm. W technice jądrowej bor jest używany na osłony przed promieniowaniem neutronowym oraz na pręty regulacyjne w reaktorach jądrowych w postaci m.in.: boralu (spiek B₄C + Al), boraksalu (spiek B₂O₃ + Al).