Link - www.linia.pl Link - Banner - Reklama



Logo serwisu Medycyna
Strona główna
Medycyna i żywienie
          Spis tematów
Choroby: diagnostyka i profilaktyka
          Spis tematów
Metody leczenia
          Spis tematów
Cuda natury
          Spis tematów
Zdrowie i uroda
          Spis tematów
Słowniczek
Przyjazne linki
Mapa serwisu
O nas
Napisz

Słownik

DYM TYTONIOWY, DYM PAPIEROSOWY

    Dym tytoniowy jest pojęciem szerszym, niż dym papierosowy, gdyż obejmuje również dym z cygar, cygaretek, fajki. Jednak terminy te często stosuje się zamiennie.
    Dym tytoniowy i papierosowy, podobnie jak dym pochodzący z innych źródeł, jest aerozolem, na który składa się faza cząsteczkowa i faza gazowa. W żarzącym się papierosie na skutek gradientu temperatury ma miejsce stan pewnej fizykochemicznej równowagi dynamicznej między fazami: gazową i stałą, a fazą, która w normalnych warunkach jest fazą ciekłą. Dlatego określa się ją jako fazę stało-ciekłą i ciekło-gazową. Dla uproszczenia można posłużyć się pojęciami: faza gazowa, faza cząsteczkowa - obie powstają w strefie żarzenia się wałka tytoniowego, której temperatura osiąga 900° Celsjusza.
    Skład chemiczny dymu tytoniowego zależy m.in. od:
    rodzaju tytoniu (nie tylko jego gatunku, odmiany i jakości, lecz także długości oraz szerokości włókna krajanki tytoniowej);
    temperatury żarzenia (co ma największy wpływ na skład chemiczny dymu. Wzrost temperatury powoduje na ogół zwiększenie emisji substancji szkodliwych),
    typu papierosa (z ustnikiem, czy bez, gruby, czy cienki, zawierający bibułę barwioną, bądź nie. Na liczbę i skład chemiczny generowanych cząsteczek istotny wpływ ma rodzaj opakowania tzw. wałka tytoniowego papierosa. Użycie przepuszczalnych dla powietrza bibułek i filtrów może powodować obniżenie ilości emitowanych szkodliwych substancji.),
    sposobu zaciągania się (podczas szybkiego i głębokiego - tzw. nerwowego zaciągania się temperatura ognika przekracza nawet 900° Celsjusza. Temperatura strefy żarzenia tytoniu w fajce osiąga niewiele ponad 600° Celsjusza),
    wilgotności (suche papierosy emitują co najmniej dwa razy więcej nikotyny niż wilgotne!),
    dodatków chemicznych do tytoniu.
    Przy założeniu, że przeciętnie palacz tytoniu wchłania z papierosa 500 mg dymu, to wagowo 70% tej ilości stanowi azot i tlen. Pozostałe 30% to w olbrzymiej większości substancje nieobojętne biologicznie, z czego 22% stanowią: tlenek węgla, tlenek azotu, cyjanowodór, akroleina, natomiast pozostałe 8% to faza cząsteczkowa złożona z ponad 2300 zidentyfikowanych dotychczas związków chemicznych.
    W celu wychwycenia i oznaczenia składników dymu tytoniowego, a także w celu unifikacji metod badawczych skonstruowano specjalne aparaty spalające papierosy i inne wyroby tytoniowe (cygara, cygaretki) w sposób imitujący zachowanie przeciętnego palacza. Dym z tzw. strumienia głównego (dym wciągany ustami palacza) przechodzi przez specjalny gęsty filtr z włókna szklanego, który jest w stanie wychwycić niemal całą fazę cząsteczkową, którą stanowią cząsteczki substancji nielotnych lub półlotnych. Cały dym tytoniowy, a szczególnie faza cząsteczkowa, jest niezwykle labilny. W bardzo krótkim czasie aerozol zmienia swoje właściwości chemiczne na skutek koagulacji mniejszych cząsteczek w większe, kondensacji z parą wodną, reakcji chemicznej między wolnymi rodnikami poszczególnych cząsteczek. Szybko zwiększające się wymiary cząsteczek istotnie wpływają na sposób ich osadzania w niedopałku, filtrze, a także błonach wyściełających drogi oddechowe. W miarę wzrostu rozmiaru cząsteczki zachodzi większe prawdopodobieństwo osadzania się jej na materiale filtracyjnym lub błonach górnych dróg oddechowych. Największe prawdopodobieństwo wydostania się wraz z wydechem mają cząsteczki najmniejsze. Osadzone na filtrze z włókna szklanego substancje, po odjęciu wody i nikotyny stanowią tzw. suchy kondensat dymu tytoniowego, nazywany smołą. Przechodząca przez filtr faza gazowa również może być kierowana do aparatów i urządzeń określających zawartość w dymie takich gazów jak: tlenek węgla, cyjanowodór, czy akroleina. W zależności od sposobu oddziaływania na organizm substancji szkodliwych zawartych w dymie tytoniowym, przyjął się podział na:
    substancje toksyczne - np.: tlenek węgla, cyjanowodór, amoniak, tlenki azotu;
    substancje drażniące - np.: akroleina, tlenek siarki, amoniak, formaldehyd;
    substancje ciliotoksyczne (blokujące aktywność szeregu enzymów oddechowych, a także ruch rzęsek wyściełających drogi oddechowe) - np.: cyjanowodór, akroleina, aldehyd octowy, formaldehyd;
    kokancerogeny (substancje nie mające właściwości rakotwórczych, lecz wzmacniające ten proces w przypadku wystąpienia śladowych ilości właściwych kancerogenów) - np.: formaldehyd, piren, fluoranten, naftaleny, katechol;
    kancerogeny (substancje bezpośrednio rakotwórcze) - np.: benzen, dwumetylonitrozoamina, etylometylonitrozoamina, dwuetylonitrozoamina, nitrozopirolidyna, hydrazyna, chlorek winylu;
    inicjatory nowotworów (substancje odpowiedzialne za proces powstawania uśpionych ognisk w materiale genetycznym poszczególnych komórek) - np.: toluen, fenol, uretan.
    W procesie kancerogenezy biorą udział kancerogeny, kokancerogeny i inicjatory nowotworów. Aby proces ten mógł zaistnieć, związki rakotwórcze muszą przejść odpowiednie przemiany chemiczne w organizmie. Dopiero wtedy kancerogeny są zdolne do reakcji z makrocząsteczkami RNA i DNA zapoczątkowując skomplikowany proces rakowacenia tkanek.
    TOKSYCZNE SKŁADNIKI DYMU TYTONIOWEGO:
    1. ALKALOIDY:
    nikotyna - (C10H14N2) z farmakologicznego punktu widzenia jest najbardziej czynnym składnikiem dymu tytoniowego. Stanowi ok. 97% wszystkich alkaloidów tytoniu, a jej zawartość w dymie polskich papierosów waha się od 1 do 2 mg na papieros;
    nikoteina - stanowi ok. 2% wszystkich alkaloidów tytoniu;
    nikotamina - stanowi 0,5% wszystkich alkaloidów tytoniu;
    nikotelina;
    anabazyna;
    anatabina;
    nikotyryna;
    kotinina - metabolit nikotyny.
    2. SKŁADNIKI FAZY GAZOWEJ:
    tlenek węgla - dym tytoniowy zawiera od 1 do 5% CO i jest uważany za jeden z bardziej niebezpiecznych czynników. Wielkie powinowactwo CO do hemoglobiny krwi powoduje powstanie karboksyhemoglobiny (COHb), co w dużym stopniu obniża skuteczność systemu krwionośnego jako nośnika tlenu. U nałogowych palaczy stężenie COHb we krwi dochodzi do 15%, co może prowadzić do niedotlenienia wielu tkanek i narządów wrażliwych na brak tlenu (serce, CUN - centralny układ nerwowy);
    tlenki azotu - powstają z azotanu obecnego w surowym tytoniu w trakcie jego spalania. Tlenek azotu (NO) jest szybko metabolizowany w żywym organizmie, jest wolnym rodnikiem - zawiera niesparowany elektron, natomiast dwutlenek azotu (NO2 lub N2O4) jest trującym gazem, po dostaniu się do płuc uszkadza błony wyściełające drogi oddechowe. Aż 99% dwutlenku azotu zatrzymywane jest w płucach. W połączeniu z aminami, tlenki azotu są źródłem rakotwórczych nitrozoamin.
    cyjanowodór - (HCN - związek wodoru, węgla i azotu), czyli kwas pruski. Źródłem w dymie są białka i aminokwasy liści tytoniowych. Jest czynnikiem bardzo toksycznym, łatwo wchłanianym przez śluzówkę i skórę. Blokuje aktywność szeregu enzymów oddechowych, a także ruch rzęsek wyściełających drogi oddechowe, czyli wykazuje działanie ciliotoksyczne.
    akroleina - (aldehyd akrylowy CH2=CH-CHO), czyli propenal o właściwościach szczególnie drażniących. Wraz z aldehydem octowym, formaldehydem i cyjanowodorem stanowi skuteczny czynnik ciliotoksyczny,
    amoniak - (NH3, bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu), pochodzi głównie z białek i azotanów liści tytoniowych. Drażni nieprzyjemnie receptory górnych i dolnych dróg oddechowych i razem z akroleiną jest uznany za wyznacznik smakowego odczucia ostrości dymu tytoniowego.
    3. SKŁADNIKI FAZY CZĄSTECZKOWEJ czyli tzw. SUBSTANCJE SMOLISTE - obejmujące związki chemiczne należące do:
    węglowodorów alifatycznych,
    węglowodorów aromatycznych (klasyczne kancerogeny: benzo/a/piren, dwubenzo/a,h/antracen),
    fenoli i ich estrów - np. fenol (C6H5OH, hydroksybenzen, o charakterystycznym ostrym zapachu, trujący), katechol;
    kwasów,
    aldehydów - np. akroleina (najprostszy aldehyd alifatyczny nienasycony, ma ostry duszący zapach, działa drażniąco na oczy, jest trucizną wykorzystywaną do produkcji bojowych środków trujących).
    ketonów;
    alkoholi,
    estrów alifatycznych,
    związków azotu i siarki - np. tlenki azotu.
    Faza cząsteczkowa tworzy się w procesie termicznym w czasie spalania tytoniu. Na proces ten składają się reakcje i zjawiska fizykochemiczne:
    piroliza - proces degradacji cząsteczki pod wpływem dostatecznie wysokiej temperatury,
    pirosynteza - reakcja chemiczna, w której powstaje związek chemiczny z substancji prostszych na drodze pirolizy,
    utlenianie - oksydacja, procesy chemiczne przebiegające z oddaniem elektronów przez atom lub jon, tzn. ze wzrostem wartościowości dodatniej lub zmniejszeniem wartościowości ujemnej pierwiastka,
    redukcja - procesy chemiczne przebiegające z pobraniem elektronów przez atom lub jon, tzn. ze zmniejszeniem wartościowości dodatniej lub wzrostem wartościowości ujemnej pierwiastka,
    destylacja - metoda rozdzielania i oczyszczania ciekłych związków chemicznych,
    sublimacja - parowanie substancji stałych,
    dekarboksylacja - wyeliminowanie grupy karboksylowej z cząsteczki,
    dehydratacja - odebranie wody lub wodoru i tlenu w stosunku atomowym 2:1 ze związku chemicznego.
    ORGANOSPECYFICZNE KANCEROGENY FAZY CZĄSTECZKOWEJ DYMU TYTONIOWEGO:
    N-Nitrozonornikotyna, nitrozopiperydyna, nitrozopirolidyna - powodujące raka przełyku;
    Polon-210, związki niklu, związki kadmu - powodujące raka płuc;
    Nitrozoaminy powodujące raka trzustki;
    B-naftyloamina, x-aminofluoren, x-aminostylben, o-toluidyna, n-nitrotoluen, di-n-butylonitrozoamina powodujące raka nerek i pęcherza moczowego.
    Rak przełyku, płuc, trzustki, nerek i pęcherza moczowego to najczęstsze nowotwory odtytoniowe.

Słowniczek Słowniczek Choroby biernych palaczy



 KOMUNIKATY
Zapraszamy do odwiedzenia pozostałych serwisów w portalu linia.pl Twoja linia.pl
 
Serwisy linia

Kliknij tu,

aby przejść do innych serwisów



Polecamy katalogi: Wibe, Profit, Prosty, Pogodny, Powietrzny, DobreMiejsce
Polecamy serwisy: Linia, Foto, Kobiety, Medycyna



Powrót na górę   © 2001 Usługi Komputerowe s.c. & Małgorzata Dudzińska-Malicka
Prawa zastrzeżone | All rights reserved
Poland tel. (022) 828 40 37, fax: (022) 828 40 34